Cofeb newydd i 37 o lowyr i’w dadorchuddio ar safle Glofa Cynheidre

Bydd cofeb barhaol newydd yn cael ei dadorchuddio yn Rheilffordd Llanelli a Mynydd Mawr yng Nghynheidre ddydd Sul 23 Awst, i goffáu’r 37 o lowyr a gollodd eu bywydau wrth weithio yng Nglofa Cynheidre.

Mae’r rheilffordd wedi’i lleoli ar ran o safle’r hen lofa, a bydd y gofeb newydd yn sicrhau bod enwau’r 37 o ddynion hynny yn cael eu cofio’n barhaol yng Nghynheidre.

Mae’r gofeb hefyd yn coffáu’r nifer fawr o lowyr y cafodd eu bywydau eu byrhau gan afiechydon a ddioddefwyd o ganlyniad i’w blynyddoedd o weithio dan ddaear. Bydd y gofeb yn cael ei dadorchuddio yn ystod seremoni goffa yn y bore. Gofynnir i berthnasau unrhyw un o’r 37 o ddynion sydd wedi’u henwi ar y gofeb, ac a hoffai fod yn bresennol yn y dadorchuddiad, gysylltu â’r rheilffordd fel y gellir gwneud trefniadau.

O 12yp ymlaen, gwahoddir aelodau o’r cyhoedd i ymuno â’r rheilffordd ar gyfer diwrnod agored arbennig yng Nghynheidre, gyda’r gofeb newydd ar agor i bawb ei gweld.

Yn ogystal â’r dadorchuddiad, bydd y rheilffordd yn agor ei phrosiect coetir treftadaeth newydd yn swyddogol, a fydd yn helpu i adrodd hanes y lofa a’r cenedlaethau o bobl a fu’n gweithio yno. Mae hyn yn cynnwys byrddau gwybodaeth sy’n manylu ar dreftadaeth lofaol a diwydiannol y safle.

Wrth wraidd y prosiect mae lleisiau cyn-weithwyr Cynheidre eu hunain. Cafodd tua 20 o gyn-weithwyr y lofa eu cyfweld am eu bywydau a’u profiadau yng Nghynheidre. Bydd y recordiadau hyn – eu lleisiau, eu hatgofion a’u geiriau eu hunain – yn rhan barhaol o brofiad y safle, gan alluogi ymwelwyr i glywed yn uniongyrchol gan gyn-weithwyr Glofa Cynheidre wrth iddynt grwydro’r coetir a darganfod treftadaeth lofaol a diwydiannol Cynheidre.

Gwnaed y prosiect coetir yn bosibl drwy grant o £85,000 gan Lywodraeth Cymru a Chronfa Dreftadaeth y Loteri drwy’r Grant Buddsoddi mewn Coetir.

Dywedodd Mark Thomas, Cadeirydd Rheilffordd Llanelli a Mynydd Mawr:

“Rydym yn hynod falch o allu dadorchuddio’r gofeb barhaol hon o’r diwedd.

“Mae gan Gynheidre hanes glofaol balch ac, fel elusen sydd wedi’i lleoli ar ran o safle’r hen lofa, rydym yn teimlo cyfrifoldeb gwirioneddol i sicrhau bod yr hanes hwnnw a straeon y bobl a fu’n gweithio yma yn cael eu cadw ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol.

“Bydd y gofeb newydd, ynghyd â’n coetir treftadaeth a’r atgofion a gofnodwyd yn lleisiau cyn-weithwyr y lofa eu hunain, yn ein helpu i wneud hynny’n union.

“Rydym yn gobeithio y bydd cynifer o bobl â phosibl yn ymuno â ni o 12yp ymlaen ddydd Sul 23 Awst i weld y gofeb, crwydro’r coetir a’n helpu i nodi diwrnod a fydd yn un arbennig iawn i Gynheidre.”

Drwy gydol y prynhawn, bydd ymwelwyr yn gallu gweld y gofeb newydd, profi’r coetir treftadaeth a’r hanesion llafar, crwydro’r rheilffordd ac ymweld â’r caffi.

Bydd mynediad i’r safle am ddim, a bydd teithiau trên hefyd am ddim drwy gydol y diwrnod agored (12yp tan 3yp).

Bydd y diwrnod agored i’r cyhoedd yn cael ei gynnal rhwng 12yp a 4yp ddydd Sul 23 Awst yn Rheilffordd Llanelli a Mynydd Mawr, Cynheidre.

Bydd rhagor o fanylion yn cael eu cyhoeddi yn yr wythnosau cyn y digwyddiad.

DIWEDD

Nodiadau i olygyddion

• Mae Rheilffordd Llanelli a Mynydd Mawr (LMMR) wedi’i lleoli ar ran o safle hen Lofa Cynheidre – SA15 5DQ.

• Mae LMMR yn elusen gofrestredig ac wedi bod yn datblygu’r safle ers 1999.

• Mae LMMR hefyd wedi derbyn £20,000 gan Gyngor Sir Caerfyrddin a £40,000 o Gronfa Ffyniant Gyffredin Llywodraeth y DU tuag at gostau agor ein Caffi SuperSprinter.

• Gall perthnasau’r 37 o lowyr sy’n dymuno bod yn bresennol yn y dadorchuddiad yn y bore gysylltu â Maria Val Loureda ar 07860 188295 neu drwy e-bostio llanellirailway@gmail.com.

Ymholiadau’r Wasg:

Mark Thomas: llanellirailway@gmail.com